تبلیغات
پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان - مطالب مناسبت ها

پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان

شنبه 24 تیر 1391

آثار اخلاقی روزه

پژوهشکده مجازی بنیان : پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان   موضوع: مناسبت ها، 

فوائد روزه:

آیات بسیاری در قرآن بر لزوم روزه و فوائد آن نازل گردیده، چنان که روایات فراوانی در خصوص آن از خاندان عصمت و طهارت، وارد شده که از بررسی همه آنها ارزش و اهمیت روزه و فوائد و لزوم آن استفاده می شود:

1. تقوی و خویشتن داری که بزرگترین سجیه و بالاترین خلق در انسان است.

2. یار و مدد کار آدمی است.

3. صورت شیطان را سیاه می کند.

4. بدن را پاک خواهد کرد، و رشد و نمو به آن خواهد داد.

 5. فرشتگان برای شخص روزه دار،  درود فرستند، و اندام او تسبیح نمایند.

 6. در عبادت خداست گرچه خواب باشد، تا زمانی که غیبت مسلمانی را نکند.

 7. فرشتگان او را دعا کنند.

 8. فرشتگان خود را به صورت او می مالند و به او مژده می دهند.

 9. پروردگار فرشتگان را شاهد بگیرد: که من او را آمرزیدم.

 10. نفس او تسبیح است.                    

 11. در نزد خدا محترم و گرامی خواهد بود.

 12. دعای او مستجاب خواهد شد.

 13. پاداش عمل او چندین برابر داده خواهد شد.

 14. سپر و ایمن از عذاب و آتش و از خطرات دیگر است.

 15. پاداش آن با خود پروردگار است.

 16. یکی از درهای بهشت، مخصوص روزه داران است.

 17. اعمال او قبول خواهد گردید.

 18. برای اوست خوشحالی دنیا و آخرت، و بوی دهان روزه دار نزد خدا از مشک خوشبوتر است.

 19. موجب صحت بدن است.

 20. بالاترین جهاد در فصل گرما است.

 21. زیر بنای اساس اسلام است.

 22. رحمت خدا، و توفیق، و فرج اوست که به سبب آن حیات انسانی حاصل گردد.

 23. روزه در زمستان غنیمتی لذت بخش، بی رنج و زحمت است.

 24. وسیله قرب به خداست.

 25. وسوسه سینه را بر طرف سازد.

 26. برای هر روز و شبی جوائز مخصوص مقرر شده است.

 27. در صورتی که شرائط را مراعات کند، از گناهان بیرون آید مثل روزی که از مادر متولد گشته است.

 28. روزه دار مهمان خداست.

 29. برکت و رحمت به سویش رو آورد.

 30. تهییج عواطف انسانی کند، مالدار  را بیدار کرده، غنی و ثروتمند به یاد فقیر و درمانده افتد و گرسنگی و زحمت و رنج و محرومیت  را در زندگی لمس نماید که این خود یکی از فوائد بزرگ ماه روزه و روزه داری است.

 31. آدمی بیاد قیامت می افتد.

 32. یک نوع مساوات و تسویه از جانب احادیث پدید خواهد آمد که فقیر و غنی همه در یک زمان گرسنه و تشنه در یک حالت باشند و امتیازی میان آنها نباشد.

 33. شهوات و خواهشهای نفسانی شکسته خواهد شد.

 34. کنترل غرائز است.

 35. کنترل وقت است.

 36. اراده را قوی می کند.

 37. جهاد اکبر است زیرا با این عمل به دشمن درونی پیروز گشته، و خود آن مقدمه برای پیروزی بر دشمن بیرونی است و در حقیقت ماه مبارک میدان نبردیست بین حق و باطل و صحنه پیروزی است بر دشمن.

منبع : پایگاه حوزه

روابط عمومی پ‍ژوهشكده مجازی تربیت اسلامی بنیان

تقوى و پرهیزكارى در تربیت و اخلاق اسلامى یك مسلمان نقش بسیار مهمى دارد، و براى رسیدن به این صفت‏شایسته است كه بهترین عبادت در ماه صیام مبتنى بر آن است كه خداوند مى‏فرماید:

لعلكم تتقون

كه نتیجه و علت غائى روزه، تقوى از محارم الله است.

بهترین اعمال در ماه رمضان چیست؟

وقتى پیامبر (صلى الله علیه و آله) در خطبه شعبانیه فضائل ماه رمضان و روزه را برشمرد، امیر المؤمنین على ( علیه‏السلام) پرسید: بهترین اعمال در این ماه چیست؟در پاسخ پیامبر (صلى الله علیه و آله) فرمود: «الورع عن محارم الله‏» یعنى پرهیز و اجتناب از معاصى و گناهان است، بنابر این روزه عامل بازدارنده از گناه و عامل سركوب كننده نفس عصیان‏گر است، كه روزه‏دار با انجام این دستور الهى به نحو احسن كه از شرائط كمال روزه است، روح تقوى و پرهیزكارى را در خویش زنده مى‏كند، زیرا كه با روزه و در ماه مبارك رمضان، اصلاح نفس و تربیت آن و تقوى پیشه كردن به مراتب آسانتر است، زیرا گرسنگى و تشنگى و دیگر محرومیتهاى روزه، شعله‏هاى سركش غرائز حیوانى و هواهاى نفسانى را خاموش مى‏سازد.

مولانا مولوى گوید:

هست روزه ظاهر، امساك طعام

روزه معنى، توجه دان تمام

این دهان بستى، دهانى، باز شد

كه خورنده، دانه‏هاى راز شد

جوع مر خاصان حق را داده‏اند

تا شود از جوع شیر زورمند

تفسیر الصوم جنة از امام صادق (ع)

امام صادق ( علیه‏السلام) فرمود: كه پیامبر (صلى الله علیه و آله) فرموده است:

«الصوم جنة، اى سترة من آفات الدنیا، و حجاب من عذاب الاخرة فاذا صمت فانولصومك كف النفس عن الشهوات، و قطع الهمة عن خطوات الشیطان، و انزل نفسك منزلة المرضى لا تشتهى طعاما و لا شرابا، متوقعا فى كل لحظة شفاءك من مرض الذنوب و طهر باطنك من كل كدر، و غفلة و ظلمة یقطعك عن معنى الاخلاص لوجه الله تعالى‏»

امام علیه‏السلام در تفسیر این بیان رسول الله (صلى الله علیه و آله) مى‏فرماید: یعنى روزه ستر و حجاب است روزه‏دار را از آفات دنیا و حجاب و مانع است عذاب آخرت را از او، پس هر گاه خواستى روزه باشى از روزه‏داریت قصد كن نگهدارى و بازداشتن نفست را از كل شهوات و خواهشهاى نفسانى (مثل فحش گفتن و مجادله و قسم دروغ و. . . ) زیرا ارتكاب این گناهان در روزه موجب نقصان ثواب روزه و باعث‏حرمان از قبول آن است.

(در حدیث است، كه زنى روزه‏دار، به كسى ناسزا مى‏گفت، پیامبر (صلى الله علیه و آله) فرمود: كه به این زن طعام دهید تا بخورد، زن به حضرت عرض كرد كه من روزه‏ام، حضرت فرمودند چگونه روزه‏اى كه فحاشى مى‏كنى؟روزه تنها همین نیست كه كسى آب و غذا نخورد، بلكه روزه‏دار باید سایر اعضاء و جوارح را نیز با خود به روزه بدارد، و از گفتار و كردار بد احتراز نماید) . و قطع كن راههاى پر حزن و اندوه شیطانى را (كه اگر پیمودن راههاى شیطانها را اراده كنى دچار اندوه فراوان خواهى شد) و در روزه قیاس كن نفس خود را كه به سبب ارتكاب منهیات بیمارست، كه بیمار جسمانى را رغبت و میل به طعام نیست و به امید شفا از ماكولات و مشروبات اجتناب مى‏كند و تو نیز به سبب عصیان و نافرمانى مولاى حقیقى بیمار روحانى هستى، و حكیم على الاطلاق از فرط شفقت و مهربانى و از براى محو گناهان ترا فرموده كه: مثل بیمار جسمانى از خوردنیها و آشامیدنیها دورى جوئى و روزه بدارى، تا به بركت این عمل و عدم توجه به شهوات نفسانى از مرض روحانى شفا یابى و به وسیله او تقصیرات تو محو شود، همچنان كه در روزه ظاهر خود را از آلایش اكل و شرب باز مى‏دارى باطن خود را نیز از عیب و تیرگى و غفلت و ظلمت میل به باطل باید پاكیزه دارى تا روزه تو از معنى اخلاص خالى نباشد.

قال رسول الله صلى الله علیه و آله: قال الله تعالى:

الصوم لى و انا اجزى به:

حضرت از ذات احدیت نقل مى‏فرماید كه: حقتعالى فرموده كه: روزه از براى منست و مختص به من است و من ثواب او را چنان كه لایق به من است‏به او خواهم داد.

تحمل درد طاعت آسانتر از عذاب آخرت است

یكى را گفتند همانا تو ضعیف و ناتوانى و با این حال روزه تو را ضعیف‏تر و ناتوانتر مى‏كند گفت: من ثواب روزه را براى جلوگیرى و دفع بدى و سختى روز رستاخیر آماده مى‏كنم و شكیبائى بر طاعت و فرمانبردارى خدا آسانتر است، از شكیبائى بر عذاب او.

«فالصوم یمیت هوى النفس و شهوة الطبع و فیه حیوة القلب و طهارة الجوارح و عمارة الظاهر و الباطن و الشكر على النعم و الاحسان الى الفقراء و زیادة التضرع و الخشوع و البكاء و حبل الالتجاء الى الله و سبب انكسار الشهوة و تخفیف الحساب و تضعیف الحسنات و فیه من الفوائد ما لا یحصى و كفى ما ذكرنا منه لمن عقل و وفق لاستعماله‏» . (1)

فوائد و خصوصیات روزه: از امام صادق (ع)

در این بیانیه امام صادق ( علیه‏السلام) به فوائد و خصوصیات روزه از نظر مادى و روحانى و معنوى پرداخته و چنین مى‏فرماید: از جمله فوائد روزه آن است كه خواهشهاى نفس را مى‏میراند، چرا كه منبع همه فتنه‏ها و مصدر همه شرها شكم است، و هر گاه شكم پر شد از حرام و شبهه، فرج به حركت مى‏آید و خواهشهاى باطل و تخیلات عاطل در نفس خطور مى‏كند، چنان كه در حدیث است كه: انى اخاف علیكم من البطن و الفرج، و شهوت فرج از شهوت بطن ناشى مى‏شود، اگر بطن عفیف باشد و به قدر ضرورت اكتفاء كند و از حرام و شبهه اجتناب نماید بلا شك فرج نیز عفیف مى‏شود، و هر گاه هر دو عفیف شد حیات دل كه عبارت از صفا و جلاى باطن است‏حاصل خواهد شد، و ممكن است كه ضمیر مجرور راجع بصوم باشد یعنى صوم موجب حیات دل است و این معنى نیز نزدیك به معنى اول است. و فایده دیگر، پاكى اعضاء و جوارح است چرا كه روزه كامل چنان كه مذكور شد مشتمل است‏بر حفظ جوارح و اعضاء از دیدن ناملایم و شنیدن نامناسب و تناول ناموافق.

و فایده دیگر تعمیر ظاهر و باطن است اما اشتمال روزه بر تعمیر ظاهر یا به واسطه اشتمال روزه كامل است‏بر حفظ اعضاء و جوارح از حركات ناملایم، چنان كه دانستى، و یا به واسطه آنكه تعمیر ظاهر عبارت از مشغول بودن به ذكر بارى تعالى است و به یاد او بودن، و اما اشتمال روزه بر تعمیر باطن ظاهر است، چرا كه هر گاه روزه‏دار با وصاف مذكوره موصوف شد و از مخلات و منافیات احتراز نمود به عمارت دل كه عبارت از پاكى او است از لوث افكار باطله و مخاطرات زائفه موصوف خواهد شد.

و فایده دیگر، شكر گزارى نعمتهاى الهى است چرا كه به سبب روزه و گرسنگى قدر تنعمات وافیه بر او ظاهر خواهد شد و شكر او را به جا خواهد آورد.

و فایده دیگر، احسان نمودن است‏به فقرا و ارباب حاجت، چرا كه به سبب روزه و ادراك گرسنگى حال فقراء و اهل مسكنت‏بر او ظاهر مى‏شود، و مى‏داند كه ایشان چه مى‏كشیده‏اند و چه مى‏كشند و این باعث رقت قلب و احسان نمودن به ایشان مى‏شود.

و فایده دیگر، زیاد شدن تضرع و خشوع است، چرا كه روزه باعث قلت كدورت و تخفیف تیرگى دل است، و جلاى دل موجب تضرع و خشوع است، و تضرع و خشوع موجب قرب الهى است، و نیز باعث زیادتى رسوخ التجاء است‏به جناب عزت، چرا كه روزه موجب صفا و حلاى دل است و جلاى دل موجب انس ببارى و قطع از مخلوق است، چنان كه مى‏فرماید: روزه باعث زیادتى التجاء است‏به بارى تعالى، چنان كه معلوم شد و نیز روزه سبب شكستن شهوات و خواهشهاى نفسانى است. و موجب سبكى حساب روز قیامت و دو چندان شدن حسنات مى‏باشد.

و در روزه آنقدر فوائد هست كه به حیطه ضبط در نمى‏آید و آنچه بیان شد كافى است از براى هر كه صاحب عقل و هوش است و توفیق عمل دارد. (2)

چه كسى جز صائم مخلص تحمل تشنگى در تابستان را دارد؟

امام صادق ( علیه‏السلام) فرمود:

«من صام یوما فى الحر فاصاب ظما وكل الله به الف ملك یمسحون وجهه، و یبشرونه حتى اذا افطر قال الله عز و جل ما اطیب ریحك و روحك یا ملائكتى اشهدوا انى غفرت له‏» (3)

اگر كسى یك روز در هواى گرم روزه باشد، و تشنگى بر او اصابت كند، خداوند هزار ملك بر او موكل مى‏گرداند كه او را نوازش دهند و همچنان تا وقت افطار او را بشارت (به رحمت‏خدا و بهشت) مى‏دهند، (در اینحال) خداوند عز و جل مى‏فرماید: چه معطر و زیبا است، بوى خوش تو و روح پاك تو، اى ملائكه من شما شاهد باشید كه من او را آمرزیده‏ام.

و این روزه اگر براى خدا باشد كه هست زیرا نمى‏تواند براى غیر خدا باشد، چونكه مى‏تواند شخص به هر نحو مخفیانه بخورد و بیاشامد، بنابر این كسى كه روزه مى‏گیرد حتما براى خدا مى‏گیرد بنابر این روزه‏دار مورد عنایت‏خاصه حضرت پروردگار است كه خدا فرشتگان را براى نوازش و محبت‏به او و نوید و بشارت به زمین مى‏فرستد و فرشتگان را شاهد مى‏گیرد كه از تقصیر روزه‏داران گذشته و آنان را مورد عفو و آمرزش خویش قرار داده است.

بهترین جهاد، روزه‏دارى در فصل گرما است

امام صادق ( علیه‏السلام) در اهمیت روزه آنهم در فصل گرما مى‏فرماید:

«افضل الجهاد الصوم فى الحر» (4)

بهترین و عالیترین جهاد (در راه خدا) روزه در فصل گرما است.

یعنى همچنان كه مجاهدین در حین جنگ و جهاد با دشمن مرارت آتش دشمن و در حین عمل احساس عطش و شدت نیاز به آب مى‏نمایند و موفق نمى‏گردند كه آب بنوشند روزه‏دار نیز تحمل شدید تشنگى را مى‏نماید، و بلكه با دسترسى به آب روزه‏اش را افطار نمى‏نماید، افضل و بهتر از مجاهد فى سبیل الله خواهد بود.

دو چیز موجب كنترل نفس سركش است

پیامبر عظیم الشان اسلام در راه تعدیل غرائز جنسى و كنترل شهوات، به جوانان یك دستور العمل بسیار ارزشمند مى‏دهد، و نسل جوان را از هرزگیها و افسار گسیختگیها جدا بر حذر مى‏دارد، و نظام عادله طبیعت را از هرج و مرج و فساد جوانان حفظ و حراست مى‏نماید، و در سخنان بسیار حكیمانه خویش چنین مى‏فرماید: «معاشر الشباب علیكم بالبائة فمن لم بستطع فعلیه بالصوم فان الصوم له و جاء» .

اى جوانان بر شما باد ازدواج، و نكاح، (كه براى اجراى این سنت نبوى (صلى الله علیه و آله) بشتابید) و هر گاه بعضى از شما قدرت بر ازدواج ندارد، پس روزه بگیرد، زیرا روزه كنترل كننده و مهار كننده است (كه باید با روزه نفس سركش را از طغیان و تجاوز و به گناه افتادن حفظ نمود) ، كه حضرت صادق ( علیه‏السلام) فرمود: «الصوم و جاء المؤمن‏» .

روزه كنترل مى‏كند مؤمن را از شهوترانیها و مهارش مى‏نماید از تجاوز به نوامیس مردم.

با روزه شیطان را رو سیاه و كمرش را بشكنید

در اینكه روزه شیطان را از انسان دور نموده و از ارتكاب گناه باز مى‏دارد پیامبر اسلام فرمود:

«الا اخبركم بشى‏ء ان انتم فعلتموه تباعد الشیطان منكم كما تباعد المشرق من المغرب قالوا بلى، قال: الصوم یسود وجهه و الصدقة تكسر ظهره و الحب فى الله و الموازرة على العمل الصالح یقطعان دابره و الاستغفار یقطع وتینه و لكل شى‏ء زكوة و زكوة الابدان الصیام‏» (5)

پیامبر خدا (صلى الله علیه و آله) به اصحاب خویش (خطاب كرد) آیا آگاه نكنم شما را به چیزى كه اگر شما آن را انجام دهید شیطان از شما دور مى‏گردد، همچون بعد و فاصله مشرق از مغرب؟عرض كردند بلى یا رسول الله (صلى الله علیه و آله) حضرت فرمود: روزه صورت شیطان را سیاه و صدقه (بر مساكین و مستمندان) كمرش را مى‏شكند، و حب و دوستى در راه خدا و مبادرت به عمل صالح دنباله‏اش و نسلش را قطع مى‏نماید، و طلب آمرزش از خداوند، رگ وتینش را قطع مى‏گرداند و از براى هر چیزى زكات است و زكات (تزكیه) بدن، روزه است.

استقامت و ثبات روزه‏دار

امام صادق علیه‏السلام فرمود:

«ما من صائم یحضر قوما یطعمون الا سبحت اعضاؤه و كانت صلوات الملائكة علیه و كانت صلواتهم له استغفارا» (6)

هیچ روزه‏دارى حاضر نمى‏شود در محضر جمعیتى كه مشغول خوردن غذا هستند، (و او روزه خویش را حفظ نماید) مگر اعضاء و جوارح او تسبیح خدا مى‏كنند (و او فیض بزرگ ثواب تسبیح خدا را درك مى‏نماید) و فرشتگان خدا او را درود و سلام مى‏دهند، و درود فرشتگان خدا براى او آمرزش و استغفار است.

هر گاه روزه مى‏گیرید از كل فساد و آفات حفظش كنید

در اینكه مؤمن هر عمل نیكى انجام مى‏دهد باید به احسن وجه انجام دهد تا به اجر مضاعف نائل گردد، راوى گوید شنیدم از امام صادق ( علیه‏السلام) «یقول اذا احسن المؤمن عمله ضاعف الله عمله لكل حسنة سبعماة و ذلك قول الله تبارك و تعالى

و الله یضاعف لمن یشاء (7)

فاحسنوا اعمالكم التى تعملونها لثواب الله فقلت له: و ما الاحسان؟قال: فقال: اذا صلیت فاحسن ركوعك و سجودك، و اذا صمت فتوق كل ما فیه فساد صومك، و اذا حججت فتوق ما یحرم علیك فى حجك و عمرتك، قال: و كل عمل تعمله فلیكن نقیا من الدنس‏» (8)

حضرت امام فرمود: هنگامى كه مؤمن عمل خویش را نیكو انجام داد خداوند اعمال او را مضاعف مى‏گرداند و هر عمل نیكى را (تا) به هفتصد برابر اجر و ثواب مرحمت مى‏فرماید. و این قول خدا در قرآن است كه مى‏فرماید: و خدا براى كسى كه بخواهد اضافه‏تر و بیشتر از هفتصد برابر مى‏گرداند. (آنجا كه مثال مى‏زند:

مثل الذین ینفقون اموالهم فى سبیل الله كمثل حبة انبتت‏سبع سنابل فى كل سنبلة ماة حبة و الله یضاعف لمن یشاء و الله واسع علیم (9) .

عمل نیك و خالص تا هفتصد برابر بلكه بیشتر پاداش داده مى‏شود

پس نیكو كنید اعمال خویش را آن اعمالى كه براى ثواب انجام مى‏دهید، وى گفت عرض كردم به امام، كه احسان چیست؟گفت، امام فرمودند: هر گاه نماز مى‏خوانید ركوع و سجودش را نیك انجام دهید، و هر گاه روزه مى‏گیرید پس خویشتن دارى كنید از هر چیزى كه باعث فساد روزه شما مى‏گردد، و هر گاه حج مى‏كنید پس از هر چیزى در حج و عمره (مانند تهیه مال حرام و خرج در حج نمودن و. . . ) پرهیز نمائید و فرمود: هر عملى كه انجام مى‏دهید پس باید از هر ناپاكى منزه باشد.

عالیترین عامل بازدارنده از معصیت الله، روزه است

فوائد و خصوصیات روزه، تزكیه و خویشتن دارى و سالم نگهداشتن نفس از هردنس و ناپاكى و ستر و حجاب از آتش جهنم است، امام رضا ( علیه‏السلام) مى‏فرماید: «اعلم یرحمك الله ان الصوم حجاب ضربه الله جل و عز على الالسن و الاسماع و الابصار و سائر الجوارح. . . (10) و قد جعل الله على كل جارحة حقا للصیام فمن ادى حقها كان صائما و من ترك شیئا منها نقص من فضل صومه بحسب ما ترك منها» . (11)

(اى روزه‏دار) خداى رحمتت كند، همانا روزه حجابیست كه خداوند قرار داده آن را بر زبانها و گوشها، و چشمها و سائر جوارح و اعضاء. . . و براستى، خداوند بر تمامى اعضاء و جوارح بدن حقى براى روزه مقرر فرموده است، پس هر كس حقوق اعضاء بدن را در روزه‏دارى خویش ادا كند هر آینه صائم و روزه‏دار است و حق روزه خویش را ادا نموده، و آنانى كه به هر اندازه این حقوق را نادیده گرفته باشند به همان اندازه از فضل و ثواب روزه آنان كاسته مى‏گردد، یعنى روزه اینان داراى ثواب كامل و ابعاد وسیع معنوى نمى‏باشد.

توصیف روزه كامل و روزه‏دار واقعى از امام صادق (ع)

سخنان درربار حضرت جعفر صادق پیشوا و رئیس مذهب تشیع در بازداشتن نفس از معاصى و كنترل اعضاء و جوارح بدن از گناه و معصیت الله هنگام روزه‏دارى به شدت مؤثر و مفید است كه بدل مى‏نشیند كه اگر به دقت‏بنگریم دگرگون و متحولمان مى‏سازد، جراح مداینى مى‏گوید: حضرت صادق ( علیه‏السلام) فرمود: «اذا اصبحت صائما فلیصم سمعك و بصرك من الحرام، و جارحتك و جمیع اعضاءك من القبیح ودع عنك الهذى واذى الخادم، و لیكن علیك وقار الصیام، و الزم ما استطعت من الصمت و السكوت الا عن ذكر الله و لا تجعل یوم صومك كیوم فطرك، و ایاك و المباشرة و القبلة و القهقهة بالضحك، فان الله مقت ذلك‏» .

هر گاه روز كردى در حالى كه صائم هستى، پس باید گوش و چشم تو از حرام حتما صائم باشد (زیرا صوم به معناى نگهداشتن و امساك نفس و اعضاء و جوارح از ماكولات و مشروبات و هر مبطل دیگر خاصه از دروغ و غیبت و فحاشى و غیره مى‏باشد، و لذا امام مى‏فرماید: ) باید جوارح و جمیع اعضاى تو (از زبان و دست و پا و قلب و غیره) از قبیحات و زشتیها پاك باشد، و از خود دور كنى و برهانى كارهاى بیهوده و لغو، و اذیت‏خدمتگزارانت را، البته لازم است‏بر تو حلم و وقار و خشوع روزه واقعى، (زیرا روزه‏دار واقعى آن كسى است كه كاملا مراقب و مواظب تمامى شؤون زندگیش باشد كه كوچكترین نواقص شرعى و عرفى و اخلاقى از او مشاهده نگردد) و ملزم كن نفست را در حد امكان به سكوت و خاموشى، مگر از ذكر خدا (و كلماتى در حد ضرورت براى رفع نیازمندیهاى زندگى) و روز روزه‏ات، با روز افطارت را یكسان قرار نده، (یعنى در حال روزه بیشتر به یاد خدا باش، بلكه براى همیشه خود را بساز) و بپرهیز در حال روزه از قبله و تمتعات دیگر زنان و مباشرت با آنان و از خنده‏هاى قهقهه و بلند بلند بپرهیزید، زیرا خدا از خنده‏هاى قهقهه خشم دارد، كه در قرآن مى‏فرماید:

فلیضحكوا قلیلا و لیبكوا كثیرا جزاء بما كانوا یكسبون (12)

پس باید كه اندك بخندند و باید زیاد بگریند كه تا پاداشى باشد به آنچه كه كسب مى‏كردند.

روزه فقط امساك از طعام و شراب نیست

مداینى مى‏گوید امام ( علیه‏السلام) سپس فرمود:

«ان الصیام لیس من الطعام و الشراب وحده انما للصوم شرط یحتاج ان یحفظ حتى یتم الصوم، و هو صمت الداخل اما تسمع ما قالت مریم بنت عمران:

«انى نذرت للرحمان صوما فلن اكلم الیوم انسیا» (13)

یعنى صمتا.

همانا روزه فقط امساك از طعام و شراب به تنهائى نیست، بلكه هر آینه از براى روزه شرطى است كه مى‏بایستى آن را حفظ كنى (از آنچه كه باعث نقص است) تا آنكه به كمال برسد، و صوم كامل همانا صوم داخل است (یعنى از تمام آلایش درونى منزه باشد كه او فقط با صمت و سكوت و دورى از خلق الله تحقق پیدا مى‏نماید) .

امام علیه‏السلام به جراح مداینى فرمود: آیا نشنیدى آنچه كه مریم بنت عمران فرمود: براستى من نذر كرده‏ام براى پروردگار رحمان روزه (سكوت بگیرم) پس امروز با هیچ كسى سخن نمى‏گویم امام فرمود: حضرت مریم نذر روزه سكوت داشته است.

وقتى روزه مى‏گیرید چشم و زبان و گوش و. . . خود را نیز حفظ كنید

«فاذا صمتم فاحفظوا السنتكم عن الكذب، و غضوا ابصاركم، و لا تنازعوا و لا تحاسدوا و لا تغتابوا و لا تماروا و لا تكذبوا و لا تباشروا و لا تخالفوا و لا تغاضبوا و لا تسابوا و لا تشاتموا و لا تفاتروا و لا تجادلوا و لا تتاذوا و لا تظلموا و لا تسافهوا و لا تضاجروا و لا تغفلوا عن ذكر الله و عن الصلاة‏» .

در این فراز از سخنان در ربار خویش حضرت فرمود: (اى مداینى) هر گاه روزه گرفتید، پس حفظ و كنترل نمائید زبانتان را از دروغ، و چشمانتان را از (هر چه دیدنش بر او حرام است) بپوشانید، (و در حال روزه) منازعه و دعوا (كه لازمه‏اش بد گوئى و فحاشى است) ننمائید و به همدیگر حسادت نورزید و غیبت نكنید و ترش رو و غضبناك نباشید و با یكدیگر دشمنى نكنید و دروغ نگوئید، (و با زنان) مباشرت ننمائید، و مخالفت همدیگر ننمائید (آنجا كه مخالفت جائز نیست) و نسبت‏به همدیگر خشم و غضب ننمائید، و همدیگر را لعن و ناسزا نگوئید، و شماتت و ملامت نكنید، (و در كارهاى خیر مثل قرائت قرآن و نماز و ذكر) سستى و بیحالى به خود راه ندهید، و مجادله نكنید، اذیت و ظلم (به زیر دستان و خدمتگزاران و افراد تحت‏سرپرستى) ننمائید، و سفاهت و خود را به حماقت زدن بخود راه ندهید (حلیم و با وقار باشید) كسى را ضجر و شكنجه ندهید، و از یاد خدا غافل نشوید و نماز را فراموش ننمائید، (مراد نمازهاى مستحبى و نوافل یومیه مخصوصا نافله شب را از یاد نبرید)

هنگام روزه سكوت و وقار و صبر و صدق خود را حفظ كنید

«و الزموا الصمت و السكوت و الحلم و الصبر و الصدق، و مجانبة اهل الشر و اجتنبوا قول الزور و الكذب و الفرى و الخصومة و ظن السوء و الغیبة و النمیمة‏» .

نفس خویش را الزام كنید به سكوت و خاموشى، و حلم و بردبارى، و صبر و استقامت، و صدق و راستى، و از اهل شر و فساد دورى گزینید، و از قول زور لهویات و موسیقى بنیانكن اخلاق، و دروغ، و فریفتن و گول زدن، و خصومت و دشمنى با همدیگر، و سوء ظن و بدگمانى نسبت‏به یكدیگر و غیبت و نمامى و فتنه انگیزى از كل این اوصاف ضد اخلاق پرهیز نمائید و اجتناب كنید.

چون عبد خائف از مولاى خویش به پیشگاه خدا خاضع و خاشع باشید

«و كونوا مشرفین على الآخرة منتظرین لایامكم منتظرین لما وعدكم الله متزودین للقاء الله، و علیكم السكینة و الوقار و الخشوع و الخضوع و ذل العبید الخیف من مولاه خیرین خائفین راحین مرعوبین مرهوبین راغبین راهبین قد طهرت القلب من العیوب و تقدست‏سرائركم من الخبث، و نظفت الجسم من القاذورات و تبرات الى الله من عداه و والیت الله فى صومك بالصمت من جمیع الجهات مما قد نهاك الله عنه فى السر و العلانیة، و خشیت الله حق خشیته فى سرك و علانیتك و وهبت نفسك لله فى ایام صومك و فرقت قلبك له، و نصبت نفسك له فیما امرك و دعاك الیه فاذا فعلت ذلك كله فانت صائم لله بحقیقة صومه، صانع له لما امرك و كلما نقصت منها شیئا فیما بینت لك فقد نقص من صومك بمقدار ذلك‏» .

و (در حال روزه‏دارى) خود را مشرف بر آخرت كنید و منتظر ایامى (كه در پیش دارید) و منتظر وعده‏هاى الهى باشید، و زاد و توشه خویش را براى ملاقات ذات اقدس الهى فراهم سازید، و بر شما باد (در حال روزه) به سكینه و وقار، و خشوع و خضوع به پیشگاه حضرت احدیت چون بنده ذلیل خائف كه از مولایش به شدت مى‏هراسد، در حالى كه آزادند و با اختیار خویش به پیشگاه مولا و آقاى خود احساس خوف و رجا مى‏نمایند، و خود را در ترس و رعب فرو برده و در عین حال عشق به مولا و ترس از او آنان را بخود مشغول ساخته است، و به حق قلوبتان را از عیبها تطهیر و باطنتان را از خبائث پاك مى‏نماید، و جسمتان را از تمامى قاذورات و كثافات تمیز نموده، و شما را از غیر خداوند، برى و بیزار مى‏كند، و شما را در روزه داریتان به وسیله سكوت به تمام جهات (از دروغ و غیبت و فتنه انگیزى و. . . ) متكى و نزدیك به خدا مى‏گرداند از هر چیزى كه در پنهان و آشكار نهى شده، و در نهان و آشكار شما را به خوف و خشیت پروردگار مفتخر مى‏سازد، و نفست را در حال روزه‏داریت‏به خدا بخشیده و دلت را براى او فارغ البال و خالى از هر چه كه غیر او است مستعد و مهیا مى‏سازد و تو را براى خدا در آنچه به تو امر كرده و خوانده است منصوب مى‏گرداند، (یعنى كاملا مطیع و منقاد حضرت حق مى‏شوى) .

«فاذا فعلت ذلك كله فانت صائم لله بحقیقة صومه، صانع لما امرك و كلما نقصت منها شیئا فیما بینت لك، فقد نقص من صومك بمقدار ذلك‏» .

پس هر گاه تمامى این اوصاف مذكوره را به جاى آوردى و خود را متصف به آن ساختى پس توبه حقیقت‏براى خدا روزه گرفتى و حق روزه را ادا نمودى، و انجام بده آنچه را كه در (باره روزه) به تو فرموده است كه هر چه را ناقص كنى و به جاى نیاورى از اوصاف روزه و روزه‏داریت از آنچه كه برایت روشن و آشكار است، پس به مقدار آنچه از اوصاف و فضائل روزه را كم كرده باشى از اجر و پاداش آن نیز كم مى‏گردد.

و در آخرین بیان و توضیحات خویش حضرت صادق ( علیه‏السلام) از قول پدر بزرگوارش نقل مى‏نماید كه فرمود: «پیامبر (صلى الله علیه و آله) از آن زنى كه بجاریه‏اش سب و ناسزا مى‏گفت (داستانش در همین بخش آمده) آنگاه پیامبر (صلى الله علیه و آله) فرمود:

«ان الصوم لیس من الطعام و الشراب و انما جعل الله ذلك حجابا عن سواهما من الفواحش من الفعل و القول یفطر الصوم ما اقل الصوام و اكثر الجواع؟» (14)

چه كمند روزه‏داران واقعى و چه زیادند گرسنگان؟

همانا روزه فقط پرهیز از طعام و شراب نیست، هر آینه خداوند خوردنیها و آشامیدنیها را حجاب و حایل از غیر این دو از فواحش و گناهانى چون دروغ و غیبت و زنا و ظلم از افعال و اقوال كه باعث افطار روزه یا تقلیل كمال روزه مى‏شود قرار داده است آنگاه پیامبر (صلى الله علیه و آله) فرمود: چه كمند روزه‏داران واقعى، و چه زیادند گرسنگان روزه‏دار، كه حظى جز گرسنگى نمى‏برند و این است آداب و شرائط و فوائد و خصوصیات روزه و اوصاف روزه‏دار، خداوند به ما نیز این توفیق را عطا فرماید.

كثیرى از مردم از قیام لیل جز تعب بیدارى و از روزه نهار جز گرسنگى

و تشنگى حظى ندارند ...

 

ادامه مطلب

موضوعات

به گالری تصاویر دیدنی پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان خوش آمدید

آرشیو سایت

نظرسنجی

    به نظر شما آیا نظام آموزش و پرورش كشور در حوزه تربیت اسلامی موفق بوده است ؟



  • فهرست مطالب پ‍ژوهشكده بنیان

آمار وب سایت

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • بازدید ماه آینده :
  • تعداد کل اخبار :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :