تبلیغات
پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان - مطالب روابط عمومی پژوهشکده بنیان

پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان

چهارشنبه 3 آبان 1391

غدیر در آئینه تربیت قسمت 2

پژوهشکده مجازی بنیان : روابط عمومی پژوهشکده بنیان   

ب) احادیث اسلامی: 

در روایات و احادیث نیز به نقش تربیت در ساختار شخصیت انسان عمیقاً توجه شده است و دستورات فراوانی در زمینه تعلیم و تربیت رسیده است. پیامبر اکرم(ص) در تبیین اهداف و برنامه های شان می فرمایند: «انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق؛ من برای تکمیل و تتمیم اخلاق کریمه مبعوث به رسالت شده ام.» رسول خدا (ص) در این حدیث تکامل اخلاقی را به عنوان مهم ترین وظیفه پیامبری خویش اعلام فرموده است. به این معنا که همه انبیا برای پرورش اخلاق مردم آمدند و هرکدام به نوبه خود در ایجاد و ترویج آن تلاش کردند، ولی تکمیل اخلاق پسندیده به عهده آن حضرت گذاشته شده است. چون قرب الهی حاصل نمی شود، مگر با تربیت روحی و معنوی انسان. براین اساس، پیامبر اکرم(ص) همزمان با فعالیت های سیاسی- اجتماعی به تعلیم و تربیت مسلمانان اهمیت ویژه قائل بود و در عمل هم نشان می داد.

با دید تربیتی اگر به اسلام و قرآن نگاه کنیم، می بینیم که مکتب اسلام بیش از هر چیز یک مکتب تربیتی است. به گفته بزرگان اخلاق تمام آیات قرآن اعم از آیات احکام، آیات قصاص و دیات و آیات مربوط به مرگ و موت و حیات و زندگی همه به نوعی جنبه تربیتی دارد و برای تربیت آدمی نازل شده است. دستوراتی که در اسلام در مورد خود سازی و دیگر سازی آمده، در دیگر ادیان نیامده و یا به ندرت یافت می شود. به راستی اگر به دستور العمل های اسلام در عرصه های مختلف فردی و اجتماعی عمل شود، بسیاری از مشکلات موجود در جوامع مسلمان نظیر جرم و جنایت، تجاوز و بی بند و باری و مفاسد اخلاقی برطرف خواهند شد. رسول خدا (ص) طبق وظیفه دینی و الهی شان در سه سال نخست نبوت، صرفاً به تربیت افراد مستعد و جوانانی پرداختند که پذیرای تعالیم حیات بخش اسلام بودند و توانستند در آن مدت بسیار کوتاه انسان های شایسته ای را پروش داده با خود همراه سازند. افرادی که موفق شدند در اثرتربیت زندگی آفرین آن حضرت به قله های رفیع ایمان، تقوا و کمالات معنوی صعود کنند. این گونه افراد در میان اصحاب پیامبر(ص) کم نبودند و از جمله آنان می توان به سلمان، ابوذر، عمار، مقداد و بلال حبشی اشاره کرد. این تربیت یافتگان مکتب اسلام چنان مقاوم و پایدار بار آمدند که در برابر آن همه حوادث کمر شکن و طاقت فرسای مکه مانند کوه استوار باقی ماندند و لحظه ای ضعف و تردید بر خود راه ندادند، به نحوی که همواره مدافع جان برکف اسلام و قرآن و اهل بیت پیامبر(ع) بودند.

علی(ع) در نامه31 نهج البلاغه که به عنوان منشور تربیتی آن حضرت شهرت یافته در باب تربیت کودک و نوجوان می فرماید: «قلب الحدث کالارض الخالیه ما القی فیها قبلته؛ دل کودک همانند زمین خالی از کشت و زراعت است که آمادگی پذیرش هر بذری را دارد و هرچه در آن کاشته شود پذیرا است.» همچنین رسول خدا (ص) فرمود: «علیکم بالاحداث؛ کودکان و نوجوانان را در یابید.» زیرا آنان همانند نهال خردی هستند که تازه از زمین سر برآوردند و برای اصلاح و تربیت و قبول هر نوع تحولی آمادگی کامل دارند. این گونه روایات در باره اهمیت تربیت و نقش آن در دوره کودکی از پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) بسیار وارد شده است و از بررسی اجمالی آن ها به این نتیجه می رسیم که دوره کودکی و نوجوانی حساس ترین دوره زندگی انسان است و تربیت در این دوره در شکل گیری مناسب شخصیت او نقش اساسی دارد.اگر چیزی را در این دوره به کودک بیاموزد هرگز از یاد او نخواهد رفت تا آن جا که گفته شده:« التعلم فی الصغر کالنقش فی الحجر؛ یادگیری در کودکی مانند حک کردن در دل سنگ است که سال ها باقی می ماند.» این امر، برای هرکس روشن و قابل تجربه است، چون هرکس اگر به یادداشت ها و خاطره های دوران کودکی خود مراجعه کند، آن چیزهایی را که در خردسالی آموخته است در بزرگسالی به آسانی قابل باز یافتند و می تواند آن ها را در ذهن خود احضار نماید. همچنین است اگر کودک در این دوره از تربیت صحیح برخودار گردد ساختار شخصیتی او به گونه ای قالب بندی می شود که جز خیر و خوبی چیزی از او بروز نخواهد کرد. بدین جهت نسل جوان درسرزمین مکه بیشتر به ندای پیامبر اکرم (ص) لبیک گفتند و دعوت او را پذیرفتند.

- نقش تربیت از دیدگاه دانشمندان:

دانشمندان امروزی، به ویژه روان شناسان در حوزه شخصیت و تربیت و دوره کودکی فعالیت های تحقیقی و پژوهش های قابل توجهی انجام داده و مطالب فراوانی را عرضه داشته اند. هر چند نظریات علمی و فرمول های کاربردی ارائه شده از جانب اندیشمندان مسلمان و غیر مسلمان در سده های اخیر توجه بسیاری از دانشجویان و نواندیشان را به خود جلب کرده، ولی با دقت و تأمل در آیات و روایات می توان ریشه خیلی از نظریه های جدید را در متون دینی و اسلامی پیدا کرد. این مطلب، در قلمرو تعلیم و تربیت و اندیشه های تربیتی کاملاً روشن است. زیرا اصول و روش های تعلیم وتربیت، با تأکید بر سنین کودکی و نوجوانی چیزی است که امروزه در اندیشه های غرب جایگاه ویژه دارد و پیرامون آن زیاد سخن گفته می شود. این مسائل با نظر به متون دینی پیش از آن که در مغرب زمین وجود داشته باشد درمنابع اسلامی وجود داشته و قرنها پیش از این ارائه شده است.

یکی از مباحث مهم روان شناسی بحث رشد انسان در دوره های مختلف زندگی است و در این زمینه گرایش های متعدد در مراکز دانشگاهی تدریس می شود، ولی این مباحث پیش از این در قرآن کریم و احادیث اسلامی به تفصیل بیان شده است. چون مراحل تکوّن و رشد انسان از آغاز انعقاد نطفه یا تخم بارور تا پایان زندگی در قرآن کریم و بسیاری از روایات مشروحاً ذکر شده است. با این تفاوت که متون اسلامی نیاز به تبیین و توضیح و دسته بندی جدید در قالب ادبیات روز دارد تا برای همگان قابل درک و فهم باشد، چون نسل جوان اکثراً آشنایی چندانی با متون دینی ندارند و تحت تأثیر ادبیات جدید قرار گرفته اند. به هرحال لازم است به برخی از نظریات متفکران غرب در باب تربیت و نقش آن در شخصیت انسان اشاره شود.


نقش آن در شخصیت انسان اشاره شود.

زیگموند فروید، پزشک اتریشی که نظریات قابل توجهی در زمینه شخصیت و شناخت انسان دارد، می گوید: مهم ترین دوره زندگی انسان همان دوره کودکی او است. اگر فردی در بزرگسالی دچار مشکلات روانی- رفتاری گردد باید علت آن را در دوره کودکی وی جست و جو کرد. چرا که رفتارهای سرکوب شده در زمان کودکی در بخش نا هشیار ذهن او ذخیره می شود و به تدریج در بزرگسالی بروز می کند. اگرکودک در این دوره کتک خورده باشد، آن را در بزرگسالی به رئس، مدیر، کارفرما و هر فرد ما فوق خود منتقل می کند. به نظر وی در دوره 6-12سالگی رشد هوشی، اخلاقی و اجتماعی کودک بیشتر توسعه می یابد. این دوره برای تعلیم و تربیت کودک بسیار مناسب است و او می تواند به یادگیری مطالب و مهارت های تازه از قبیل خواندن و نوشتن و آموختن آداب و رسوم و اخلاق اجتماعی نائل آید.

جان لاک انگلیسی می گوید: ضمیر آدمی در بدو تولد مانند لوح سفیدی است که هیچ نقش و نگاری در آن وجود ندارد و تجربه و تربیت است که به تدریج تصوراتی در باب مفاهیم دینی، علمی و اخلاقی را در ذهن او ایجاد می کند. او در باب تعلیم و تربیت بر این باور است که روح سالم در بدن سالم است و هدف تعلیم و تربیت را در پیدایش و پرورش فضیلت و خرد و ادب و دانش می بیند که فضیلت به وسیله خدا شناسی و حق پرستی و ادب با دانش قابل تحقق می باشد. برخی دیگر از روان شناسان می گویند: ارکان و پایه های اصلی انسان بر چگونگی گذران دوران کودکی بستگی دارد. در دوران کودکی است که رفتار انسان به ویژه رفتار های عاطفی و اجتماعی در اثر ارتباط با والدین و اطرافیان و مربیان تکوُّن پیدا می کند. عادت ها و رفتارهایی را که کودک در دوره کودکی فرا می گیرد در طول زندگی بر چگونگی سازگاری وی با محیط پیرامونی اش مؤثر است.

ادامه مطلب

چهارشنبه 3 آبان 1391

غدیر در آئینه تربیت قسمت 3

پژوهشکده مجازی بنیان : روابط عمومی پژوهشکده بنیان   

5. علی (ع) دست پرورده پیامبر (ص): شواهد روایی و تاریخی متعدد، وجود دارند مبنی بر اینکه علی (ع) از کودکی برخوردار از تربیت های پیامبر (ص) بوده و کمالات و فضائل اخلاقی را از آن حضرت فراگرفته است. چنان که خود آن بزرگوار می فرماید: «لقد کنتُ أتَّبعه اتِّباع الفصیل اثر امّه؛ من همواره با پیامبر (ص) بودم همانند بچه شتری که همیشه دنبال مادرش راه می رود، (یعنی فرزندی که همیشه با مادر است.» علی (ع) در ادامه می فرماید: «ولقد کان یجاور فی کل سنةٍ بحراء فأراه و لایراه غیری؛ پیامبر (ص) چند ماه از سال را در غار حراء می گذراند، تنها من او را مشاهده می کردم و کسی جز من او را نمی دید.» علی (ع) در مدت همراهی با پیامبر (ص) همواره از اخلاق کریمه او بهره مند بود. در این زمینه نیز می فرماید: «یرفع لی فی کل یوم من اخلاقه علماً و یأمرنی بالاقتداء به؛ پیامبر (ص) هر روز نشانه تازه ای از اخلاق نیکو را برایم آشکار می کرد و به من فرمان می داد که به او اقتدا نمایم.» بنا بر این، روشن است که علی (ع) در خانه و در دامان پیامبر خدا (ص) تربیت یافته و تمام کمالات را از او فراگرفته و متخلق به اخلاق آن حضرت بوده است. همانند حضرت موسی (ع) که خداوند در باره او فرمود: «والقیتُ علیک محبةً منِّی لتُصنَعَ علی عَینی؛ من محبتی از خودم بر تو افکندم تا در برابر دیدگان من ساخته شوی.» همان طور که خداوند محبت خود را بر قلب موسی (ع) قرار داد و او را در برابر خود تربیت کرد، محبت علی (ع) را نیز بر قلب پیامبر (ص) نهاد تا وی را در خانه خود بزرگ کند و شخصیت وی را پرورش دهد. پیامبر (ص) هم این کار را به نحو احسن انجام داد.

6. علی (ع) نفس پیامبر (ص): همنشینی دراز مدت علی(ع) با پیامبر (ص) که از آغاز زندگی آن حضرت شروع شد و تا رحلت رسول الله (ص) ادامه یافت از منظر اخلاقی و تربیتی تأثیری چنان عمیق در وجود علی (ع) گذاشت که شخصیت آن بزرگوار را همانند پیامبر ساخت تا آن جا که خداوند درآیه مباهله او را به منزله «نفس» پیامبر خواند. پیامبر اکرم (ص) که خود تربیت شده خدای متعال بود نهایت تلاش را در پرورش جسمی و روحی علی (ع) مبذول داشت. در اثر تربیت های پیامبر (ص) بود که علی(ع) فرمود: «أری نور الوحی و الرسالة و أشمُّ ریح النبوة؛ من نور وحی و رسالت را می دیدم و بوی نبوت را می بوییدم.» رسول خدا (ص) هم مشاهدات علی (ع) را تصدیق کرده فرمود: «أنک تسمع ما اسمع و تری ما اری الا أنک لست بنبی و لکنک لوزیر؛ تو آن چه را من می شنوم می شنوی، وآن چه را که من می بینم می بینی، جز این که تو پیامبر نیستی، بلکه وزیر و جانشینی من هستی.» ...

پی نوشت ها:

آذرنوش،فرهنگ معاصرعربی- فارسی، تهران، نشر نی،1381، ص476.

اصول کافی، ج2، ص16؛

احمد بن حسین، بیهقی، سنن بیهقی، بیروت، دارالمعرفة، بی تا، ج6، ص202.

.محمدباقرحجتی،إسلام وتعلیم وتربیت،دفترنشرفرهنگ إسلامی،1370،ج1،ص109 .

آل عمران / 164 .

إسرا/ ؛84 .

علامه طباطبایی، المیزان، قم، جامعه مدرسین، بی تا، ج 14 ، ص 192 ،

تفسیر راهنما، ج 10 ، ص 224 .

شمس / 8 .

سیدعلی اکبر قرشی،تفسیر احسن الحدیث ، بنیاد بعثت ، 1378 ، ج 6 ص 132 .

سید حبدر آملی، تفسیر محیط الاعظم،ج3، ص463

حاکم نیشابوری،المستدرک علی الصحیحن، بیروت، دارالکتب العلمیه،1211ق،ج2،ص670،ح4221.

سفینه البحار، باب شاب، ص232.

محمد باقر حجتی،اسلام و تعلیم و تربیت، دفتر نشر فرهنگ اسلامی،1370، ص268، (به نقل از میزان العمل، ص38).

جان لاک، تحقیق در فهم بشر،تلخیص پیتسون، ترجمه رضا زاده شفق،انتشارات دهخدا،1349،ص46،71.

همان،ص46.

ر.ک: شعاری نژاد،روان شناسی رشد، تهران، انتشارات اطلاعات، 1372،ص25.

شعاری نژاد، روان شناسی رشد،ص25.

محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، موئسسه الوفا،1403ق، ج35، ص8.

علی مسعودی، مروج الذهب،انتشارات شریف رضی، 1380، ص16.

اثباةالوصیه، ترجمه محمد جواد نجفی،کتابفروشی اسلامیه،1343،ص237.

اما م باقر(ع): «حنکوا اولادکم بماء الفرات و تربة الحسین فان لم یکن فبماء السماء» فروع کافی، ج6،ص27.

بحار الانوار، ج 35، ص8.

واقعه/79.

پیامبر(ص) فرمود:«انی تارک فیکم الثقلین کتا بالله و عترتی اهل بیتی» احمد حنبل، مسند ج3،ص351. .

حمد بن جریر طبری، تاریخ طبری،بیروت، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم،روائع التراث العربی،بی تا،ص313.

همانجا.

نهج البلاغه، فیض کاشانی، خطبه192(قاصعه).

عبس/24.

تفسیر نمونه، ج26،ص144.

تحف العقول، رساله حقوق امام سجاد. زین العبدین قربانی،اخلاق تعلیم و تربیت،قم،انصاریان،1374،ص350.

نهج البلاغه، ترجمه دشتی، خطبه192 (قاصعه).

خطبه 193،(قاصعه).

طه: 39.

آل عمران/61.

خطبه قاصعه.

 

موضوعات

به گالری تصاویر دیدنی پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان خوش آمدید

آرشیو سایت

نظرسنجی

    به نظر شما آیا نظام آموزش و پرورش كشور در حوزه تربیت اسلامی موفق بوده است ؟



  • فهرست مطالب پ‍ژوهشكده بنیان

آمار وب سایت

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • بازدید ماه آینده :
  • تعداد کل اخبار :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :