پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان

میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام مبارک باد 

میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام مبارک باد

سلام بر تو، امامتِ فردای پس از علی!

سلام بر تو، شباهتِ بی‏شائبه محمدی!

سلام بر اقیانوس کرامت و سخاوتی که از دامان «کوثر» و «ابوتراب» برخاست

سلام بر لحظه‏هایی که تو را آوردند!

سلام بر لب‏های رسول اللّه‏ که میلاد تو را به درگاه پروردگار، سبحه گفت و نام یگانه‏ات را از دست جبرئیل گرفت و در گوش عصمتت زمزمه کرد!

سلام بر لبخند سرافراز علی علیه‏السلام ، که در طلوع تو اتفاق افتاد!

میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام مبارک باد

میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام مبارک باد

میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام مبارک باد

میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام مبارک باد

میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام مبارک باد

میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام مبارک باد

تربیت اسلامی در سیره و سخن امام مجتبى (علیه السلام)

آغاز سخن:

براى ساختن جامعه‏اى نمونه و تربیت انسان‏هاى كامل و سالم، اصول و روش هایى لازم است كه انسان در سایه آن‏ها بتواند به دور از هر گونه انحراف مسیر سعادت را بپیماید.

ارائه كامل‏ترین و سالم‏ترین روش‏هاى اطمینان بخش تربیتى، انسان را به سعادت حقیقى و زندگى جاودانه و رضاى پروردگار متعال نزدیك مى‏كند. این شیوه‏ها را مى‏توان از زندگى و رفتار و گفتار اسوه‏هاى حقیقى دین اسلام و پیشوایان راستین به دست آورد. در این نوشتار به بررسى سیره تربیتى امام حسن مجتبى علیه السلام مى‏پردازیم، به امید این كه بتوانیم از راه و روش آن پیشواى معصوم كمال بهره را برده و در پرتو رهنمودهاى نورانى اش تربیت‏شویم.

ضرورت تربیت

انسان موجودى متعالى و داراى استعداد رسیدن به كمال است و براى سیر تكاملى خویش نیازمند پیروى از یك روش تربیتى قوى و كامل مى‏باشد. انسان فاقد تربیت، فاقد همه چیز است، پس باید به دنبال تربیت روح و روان خویش باشد.

امام مجتبى علیه السلام در زمینه ضرورت تربیت روحى و معنوى انسان و تغذیه روان او مى‏فرماید:«عجبت لمن یتفكر فى ماكوله كیف لا یتفكر فى معقوله، فیجنب بطنه ما یؤذیه و یودع صدره ما یردیه; (1) تعجب مى‏كنم از فردى كه در غذاى جسمانى خود فكر مى‏كند (كه سالم و بهداشتى باشد) اما در غذاى روح و جان خویش نمى‏اندیشد، در نتیجه شكم خود را از غذاهاى زیانبخش حفظ مى‏كند ولى سینه‏اش را در مقابل آن چه آن را پست مى‏گرداند رها مى‏كند.»

بخش اول: عوامل تربیت

الف: خانه و خانواده

خانواده از مهمترین عوامل تربیتى محسوب مى‏شود كه هدف از آن، ایجاد و پرورش نسل و هدایت آن به سوى اهداف صحیح تربیت مى‏باشد. خانواده كانون مقدسى است كه در پرتو پیوند زناشویى دو انسان پایه گذارى شده و با پیدایش فرزند جلوه‏اى تازه به خود مى‏گیرد. نتیجه این پیوند فرزندانى است كه هركدام ممكن است در آینده سرباز یا سربار جامعه باشند. روانشناسان اجتماعى، خانواده را یكى از پاسداران آثار تمدن مى‏دانند. در مورد تاثیر و نقش خانواده در روند صحیح تربیت از امام مجتبى علیه السلام سخنان قابل توجهى به ما رسیده است.

نقش پدر صالح

پدر كه ركن مهم خانواده است‏باید داراى شرایط و صفات پسندیده‏اى باشد.امام مجتبى علیه السلام به مردى كه براى نظر خواهى به حضورش آمده بود، فرمود: «شایسته است كه همسر دخترت مردى با تقوا و مومن باشد. زیرا اگر او دختر تو را دوست ‏بدارد وى را احترام خواهد كرد و اگر از او خوشدل نباشد به وى ستم روا نمى‏دارد.» (2)

مطمئنا اگر پدر به عنوان مدیر خانواده فردى صالح و باایمان باشد همسر و سایر اعضاى خانواده را در پرتو مهر و محبت‏خویش قرار داده و در اثر شایستگى‏هاى معنوى خویش، كانون خانواده را به محیطى امن تبدیل نموده و زمینه تربیت فرزندانى باایمان و مسؤولیت‏پذیر را فراهم خواهد نمود.

تاثیر مادر شایسته

مادر نقش قابل توجهى در رشد و شكوفایى استعداد فرزندان در محیط خانه دارد تا آن جا كه یكى از عوامل سعادت و شقاوت انسان را در گرو اعمال مادر او دانسته‏اند. حضرت مجتبى علیه السلام در مورد نقش ویژه مادر در ساختار شخصیت افراد سخنى دارد كه ما را در درك این مهم یارى مى‏كند.

آن حضرت هنگامى كه با معاویه مناظره مى‏كرد، در مورد یكى از علل شقاوت معاویه و سعادت خویش به نقش مادر اشاره كرده و فرمود: « چون مادر تو هند است و در دامن چنین زن پست و فرومایه‏اى پرورش یافته‏اى این گونه اعمال زشت از تو سر مى‏زند و سعادت ما خانواده در اثر تربیت مادرانى پاك همچون فاطمه علیها السلام و خدیجه علیها السلام مى‏باشد.» (3)

مادر به عنوان یك موجود عاطفى در ایجاد محیطى آرام براى فرزندان موثر است، و نقش تعیین كننده‏اى از هنگام انعقاد نطفه تا رسیدن به سن آموزش كودكان دارد. به ویژه در دوران باردارى و هنگام شیر دادن كه شخصیت روانى و اخلاقى كودك ساخته مى‏شود، مادر منبع تغذیه مستقیم كودك مى‏باشد.

بر این اساس ایمان و اخلاق و الدین كه دو ركن مهم خانواده هستند شرط اساسى در نیل به اهداف بلند تربیت مى‏باشد.

ب: دوستان

بعد از خانواده دوستان و هم بازى‏ها و هم كلاسى‏هاى یك كودك مى‏توانند به عنوان یك عامل محیطى در تربیت و خلق و خوى او تاثیرگذار باشند. كودك و نوجوان گرایش زیادى به دوستان هم سن و سال خود دارد و بدون تردید این همنشینى و هم‏گرایى دوستان در یكدیگر موثر خواهد بود. البته معاشرت با دوستان صمیمى یك نیاز طبیعى است و لذت بخش‏ترین ساعات زندگى براى یك كودك و نوجوان لحظاتى است كه با دوستان سپرى مى‏كند.

پیشوایان معصوم ما ضمن بیان اثرهاى مثبت و منفى رفاقت و همنشینى، پیروان خود را به مصاحبت‏با افراد شایسته سوق داده‏اند.

حضرت مجتبى علیه السلام در این رابطه به فرزندش مى‏فرماید: «یا بنى لا تواخ احدا حتى تعرف موارده و مصادره فاذا استنبطت الخبرة و رضیت العشرة فآخه على اقالة العثرة و المواساة فى العسرة; (4) فرزندم! با هیچ كس دوستى نكن مگر این كه از رفت و آمد (و خصوصیات روحى واخلاقى) او آگاه گردى، هنگامى كه دقیقا بررسى نمودى و معاشرت با او را برگزیدى، آنگاه با او براساس گذشت و چشم پوشى از لغزش‏ها و یارى كردن در سختى‏ها دوستى كن.»

ج - تشكل‏ها و محافل اجتماعى

انسان با رفت و آمد به مجالس و محافل، تحت تاثیر رفتارها و حركات شركت كنندگان در آن‏ها قرار مى‏گیرد.

امام حسن مجتبى علیه السلام در سخنى هم به اصل تاثیر مجالس اجتماعى اشاره دارد و هم به شركت در محافل سالم و مفید توصیه و ترغیب مى‏فرماید، آن جا كه مى‏فرماید: «من ادام الاختلاف الى المسجد اصاب احدى ثمان: آیة محكمة و اخا مستفادا و علما مستطرفا و رحمة منتظرة و كلمة تدله على الهدى او ترده عن ردى; هر كس پیوسته به مساجد برود یكى از هشت‏بهره را خواهد برد: آیه و نشانه‏اى محكم، برادرى سودمند، علمى نو، رحمتى مورد انتظار، سخنانى كه او را به راه راست هدایت مى‏كند و یا سخنى كه او را از هلاكت مى‏رهاند.» (5)

بخش دوم: شیوه‏هاى تربیت

1 - استفاده از حس كمال جویى

كودكان و نوجوانان فطرتا كمالات و صفات زیباى انسانى را دوست دارند. مربى مى‏تواند از طریق ارضاء صحیح تفوق خواهى، متربیان خود را به سوى اهداف مورد نظر خویش هدایت كند، و آنان را با دلگرمى و نشاط به كسب كمالات وادار سازد. امام مجتبى علیه السلام روزى فرزندان خود و فرزندان برادر خود را دعوت كرده و به آنان فرمود: «همه شما كودكان اجتماع امروز هستید و امید مى‏رود كه بزرگان جامعه فردا باشید، دانش بیاموزید و در كسب علم كوشش كنید، هر كدام كه نمى‏توانید در مجلس درس مطالب استاد را حفظ كنید آن‏ها را بنویسید و نوشته‏ها را در منزل نگهدارى نمایید تا در موقع لزوم مراجعه كنید.» (6)

آن حضرت با این روش صحیح تربیتى فرزندان را به كسب دانش و درس خواندن ترغیب و تشویق مى‏كند و آنان به این طریق با عشق و علاقه به دنبال كسب دانش و سایر كمالات بشرى مى‏روند و در این شیوه، نیازى به تهدید و مجازات نیست.

2 - معرفى اسوه‏هاى تربیت

كودك و نوجوان فطرتا به دنبال الگو مى‏گردد و این خواسته درونى او در حس تقلید وى جلوه مى‏كند.

والدین و مربیان باید با معرفى الگوهاى صحیح، حس تقلید او را جهت دهند. آن چه در این میان اهمیت ویژه دارد شناساندن الگوهاى راستین و نمونه‏هاى كامل در به وجود آوردن صفات پسندیده در نهاد فرزندان است. این شیوه در قرآن كریم فراوان دیده مى‏شود. قرآن كریم با معرفى الگوهاى كامل و بى عیب و نقص، در آموزش خوبى‏ها و كمالات و فضائل انسانى بهره مى‏گیرد. حضرت مجتبى علیه السلام نیز به پیروى از قرآن در سیره تربیتى خویش این روش را دنبال مى‏كند. آن حضرت بعد از شهادت على علیه السلام خطابه بلیغى ایراد كرد و در ضمن آن به معرفى شخصیت ممتاز على علیه السلام پرداخته و مى‏فرماید: «اى مردم! در این شب مردى از دنیا رفت كه در هیچ كار نیكى، پیشینیان بر او سبقت نگرفتند و بندگان خدا در هیچ سعادتى نمى‏توانند به او برسند، او به همراه پیامبر صلى الله علیه و آله جهاد مى‏كرد و جان خود را فداى او مى‏نمود.» آن گاه با شمردن صفات دیگر امیرمؤمنان علیه السلام او را به عنوان امام و الگوى مردم مطرح مى‏كند. (7)

3 - ایجاد خودباورى و عزت نفس در كودكان

به وجود آوردن خودباورى و عزت نفس در كودكان، آن هارادر زندگى آینده موفق‏تر خواهد نمود. این صفت زیبا را مى‏توان از همان دوران كودكى و با شیوه‏هاى مختلف در او پرورش داد. برخى از آن شیوه‏ها عبارتند از:

یك) احترام به كودك

پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله بارها امام حسن و امام حسین علیه السلام را در ایام كودكى احترام مى‏نمود. روزى پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله نشسته بود كه آن دو كودك وارد شدند، پیامبر به احترام آن‏ها از جاى برخواسته و به انتظار ایستاد، لحظاتى طول كشید، آن‏ها نرسیدند. رسول اكرم صلى الله علیه و آله به طرف كودكان پیش رفت و از آنان استقبال نمود، بغل باز كرد و هر دو را بر دوش خود سوار نمود و به راه افتاد و به آنان فرمود: «فرزندان عزیز، مركب شما چه خوب مركبى است و شما چه سواران خوبى هستید!» (8)

در روایت دیگرى عبدالله بن عباس مى‏گوید: «با پیامبر صلى الله علیه و آله به خانه فاطمه علیها السلام رفتیم. حسن علیه السلام (كه كودكى بیش نبود) صورتش را شسته و تمیز و پاكیزه از منزل بیرون آمد. رسول خدا صلى الله علیه و آله حسن علیه السلام را در آغوش گرفته و بوسید و سپس فرمود: «این پسر من آقاست.» (9)

دو) همبازى شدن با او

كودكان و نوجوانان از بازى و ورزش لذت مى‏برند و به این وسیله ضمن آشنایى بیشتر با جهانى كه در آن زندگى مى‏كنند رشد یافته و در عین حال فرصت‏هاى خوبى را براى بیان احساسات و عواطف خود مى‏یابند. همبازى شدن والدین و بزرگترها با آنان در ایجاد خودباورى در وجود شان نقش مهمى دارد. ابورافع یكى از یاران پیامبر صلى الله علیه و آله روزى با امام حسن علیه السلام كه كودك خردسالى بود، همبازى شد. آنان روى قرار دوش گرفتن از همدیگر بازى مى‏كردند. هنگامى كه نوبت‏سوارى به ابورافع مى‏رسید، حضرت مجتبى علیه السلام به او مى‏فرمود: عجب دارم از تو كه مى‏خواهى بر دوش كسى سوار شوى كه پیامبر صلى الله علیه و آله او را بر دوش خود سوار مى‏كند. وقتى نوبت‏سوارى امام حسن علیه السلام مى‏شد، ابورافع مى‏گفت: همانطورى كه تو به من سوارى ندادى من هم تو را سوار نمى‏كنم. حضرت به او فرمود: آیا میل ندارى كسى را كه پیامبر صلى الله علیه و آله بر دوش خود مى‏نشاند بر دوشت‏سوار كنى؟ ناچار ابورافع طفل را بر دوش خود سوار مى‏كرد.

شخصیت روحى این كودك از خلال گفتار و كیفیت استدلالش پیداست. طفلى را كه پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله در آغوش خود پرورش داده و شخصیت روانى او را احیاء نموده است، بزرگى خود را باور دارد و هرگز با ذلت و زبونى سخن نمى‏گوید. (10)

سه) انتخاب نام زیبا براى كودك

نام كودك نقش مهمى در شخصیت او ایفا مى‏كند. باید براى طفل نامى را انتخاب كرد كه بعدها به خاطر آن مورد استهزاء و تحقیر قرار نگیرد و در آینده احساس حقارت نكند. نامى كه یادآور وابستگى او به خداوند متعال بوده و نشانگر فرهنگ و مكتب او باشد. سیره عملى امام مجتبى علیه السلام در نامگذارى فرزندان خویش گواه روشنى بر توجه آن حضرت به این مهم مى‏باشد. نام فرزندان پسر آن حضرت عبارتند از: حسن، زید، قاسم، عمرو، عبدالله، عبدالرحمن، حسین، طلحه و نام فرزندان دختر او عبارتند از: ام الحسن، ام الحسین، فاطمه، ام عبدالله، ام سلمه، رقیه. (11)

چهار) مشورت با فرزندان

یكى از شیوه‏هاى شخصیت دادن به فرزندان، مشورت كردن با آن‏هاست. امام مجتبى علیه السلام ضمن توصیه به این كار پسندیده، با فرزندان خویش در موارد مختلف مشورت مى‏كرد و بدین وسیله شخصیت آنان را پرورش داده و در آن‏ها عزت نفس ایجاد مى‏نمود. روزى معاویة بن خدیج‏به عنوان خواستگار به منزل آن حضرت آمد، حضرت مجتبى علیه السلام به او فرمود: « انا قوم لا نزوج نساءنا حتى نستامرهن; (12)

ما قومى هستیم كه دختران خود را بدون نظرخواهى و مشورت با خودشان، شوهر نمى‏دهیم.»

پنج) سلام كردن به كودكان

حضرت مجتبى علیه السلام مى‏فرماید: «هر كس قبل از سلام كردن به سخن آغاز كند، او را جواب ندهید.» (13)

این سخن در مورد معاشرت والدین با كودكان اهمیت ویژه‏اى مى‏یابد، زیرا كودكى كه به او سلام داده شود و بدین وسیله از وى احترام نمایند، لیاقت و شایستگى خود را باور مى‏كند و از همان دوران كودكى احساس مى‏كند كه دیگران براى او اهمیت و ارزش قائل هستند.

پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله فرمود: «پنج چیز را تا لحظه مرگ ترك نمى‏كنم...یكى از آن‏ها سلام دادن به كودكان است.» (14)

4 - مطابقت رفتار با گفتار:

والدین و مربیان اگر به گفته‏هاى خویش جامه عمل بپوشانند، بهترین و مؤثرترین و پرثمرترین شیوه را در تربیت‏به كار گرفته‏اند و به طور غیرمستقیم و ناخودآگاه متربیان را تحت تاثیر قرار داده‏اند. پندها و نصیحت‏هاى مربیان و والدین زمانى بر فرزندان موثر واقع خواهد شد كه آنان هر یك نمونه‏اى عملى از آن توصیه باشند و گفتار خویش را با عمل هماهنگ سازند.

حضرت امام حسن مجتبى علیه السلام یكى از دوستان خود را كه شایسته تمجید آن بزرگوار بود با صفات زیبائى معرفى كرد و در ضمن خصلت‏هاى پسندیده او مى‏فرمود: « كان لا یقول ما لا یفعل و یفعل ما لا یقول; (15) او آن چه را كه عمل نمى‏كرد، نمى‏گفت و كارهایى را كه نگفته بود انجام مى‏داد.»

پی نوشت :

1) الدعوات، قطب الدین راوندى، قم، مدرسة الامام المهدى، 1407 ه . ق، ص 144 و 145.

2) مكارم الاخلاق، ص 233.

3) احتجاج طبرسى، ج 1، ص 279.

4) تحف العقول، ص 233.

5) تحف العقول، ص 235.

6) منیة المرید، ص 340.

7) منتهى الآمال، ج 1، ص 225.

8) كودك فلسفى، ج 1، ص 115.

9) اعلام الورى، ص 211.

10) كودك فلسفى، ج 2، ص 133.

11) الارشاد، ج 2، ص 16.

12) حیاة الحسن علیه السلام، ج 1، ص 329.

13) مسند الامام المجتبى علیه السلام، ص 688.

14) الخصال، ج 1، ص 271.

15) تحف العقول، ص 234.

نویسنده: عبد الكریم تبریزى

روابط عمومی پ‍ژوهشكده مجازی تربیت اسلامی بنیان

موضوعات

به گالری تصاویر دیدنی پژوهشکده مجازی تربیت اسلامی بنیان خوش آمدید

آرشیو سایت

نظرسنجی

    به نظر شما آیا نظام آموزش و پرورش كشور در حوزه تربیت اسلامی موفق بوده است ؟



  • فهرست مطالب پ‍ژوهشكده بنیان

آمار وب سایت

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • بازدید ماه آینده :
  • تعداد کل اخبار :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic